Tôi nhận ra rằng sự trưởng thành của mình được quyết định bởi kiến thức, kinh nghiệm, trải nghiệm sống chứ không phải số năm tôi đã sống trên cuộc đời này. Công việc cũng vậy kinh nghiệm thể hiện hiểu biết về các vấn đề xung quanh công việc chứ không phải một năm kinh nghiệm lặp lại nhiều lần. Giá trị thực sự của một người được đo bằng “chiều sâu của trải nghiệm và sự chuyển hóa”, chứ không phải “chiều dài của thời gian vật lý”.
Thời gian chỉ là đầu vào. Điều quyết định kết quả là cách con người sử dụng thời gian đó.
Trưởng thành là bản chất của “Tích lũy” và “Lặp lại”
Mặc dù với xã hội tôi là một người ở độ tuổi trung niên, nhưng thực chất bản thân tôi tự thấy mình về kinh nghiệm và độ trưởng thành chỉ ở độ tuổi 20 thôi. Vì sao lại có chuyện đó? Chính vì tôi được sống trong sự che chở và bao bọc của cha mẹ, người thân cho đến tận lúc họ không thể. Điều này có nghĩa là sự va chạm, kinh nghiệm sống của tôi không có nhiều, mọi khó khăn tôi gặp phải luôn được người khác sắp đặt, giải quyết hoặc hỗ trợ ở mức tối đa.
Những thứ này nhìn trong có vẻ là tốt, tôi là người may mắn và hạnh phúc nhưng vô tình lại làm tôi trở thành một người yếu đuối, chịu áp lực kém, ỷ lại và luôn chờ đợi người khác hỗ trợ mình. Cho đến năm tôi ngoài 30, khi bố mẹ tôi bắt đầu già yếu và khả năng tài chính khó có thể hỗ trợ cho tôi thì lúc đó tôi phải đi bằng đôi chân của mình. Lúc này, thật sự tôi đã gặp áp lực rất lớn, tôi hoang mang và đây là lúc sự trưởng thành của tôi bắt đầu bộc lộ.
-
Về cuộc sống: Tôi là một người luôn sợ hãi, khép mình, không dám thử thách và giữ một tư duy bảo thủ, thế giới của tôi chỉ gói gọn trong một phạm vi rất hẹp. Tôi già đi về mặt sinh học, nhưng “độ tuổi tâm hồn” của tôi có thể đã dừng lại ở tuổi 20.
-
Về công việc: Tương tự, tôi đã làm việc hơn 10 năm nhưng ngày nào cũng làm một quy trình quen thuộc, không tìm tòi cách cải tiến, không đối mặt với bài toán mới, thì bản chất tôi chỉ có 1 năm kinh nghiệm được lặp lại 10 lần.
Sự dễ dàng, cuộc sống không áp lực và được dọn sẵn đã khiến tôi trở thành một người yếu đuối, chậm trưởng thành. Đây là cú tát làm tôi bắt đầu tỉnh táo, tôi nhận ra rằng
Không phải tuổi tác mang đến sự khôn ngoan. Chính sự suy ngẫm về những trải nghiệm mới mang đến sự khôn ngoan. Bởi số năm sống chỉ tạo ra cơ hội để học hỏi, còn việc có học được hay không lại phụ thuộc vào thái độ sống.
Vai trò quyết định của “Thái độ”
Thế là tôi lao vào tìm kiếm cách tăng trải nghiệm, kinh nghiệm và kiến thức đề bù đắp cho những thiếu sót mình đã mắc phải, và rồi tôi nhận ra một điều.
-
Trong cuộc sống, thái độ tích cực, tò mò, sẵn sàng học hỏi giúp một người nhiều tuổi vẫn có sự tươi mới, năng động như tuổi trẻ.
-
Trong công việc, chính cái “thái độ sống” đó dịch chuyển thành thái độ làm việc: chủ động đào sâu bản chất vấn đề, hiểu tại sao mình làm thế này mà không làm thế kia, hiểu mối liên hệ giữa việc mình làm và bức tranh lớn của công ty.
Học tập từ trải nghiệm để trưởng thành
Trong tâm lý học có khái niệm học tập từ trải nghiệm (experiential learning). Mô hình này cho rằng trải nghiệm tự nó không tạo ra sự phát triển. Con người chỉ phát triển khi trải qua chu trình:
- Trải nghiệm.
- Suy ngẫm về trải nghiệm.
- Rút ra nguyên tắc.
- Áp dụng nguyên tắc vào tình huống mới.
Nếu thiếu bước suy ngẫm và khái quát hóa, trải nghiệm chỉ còn là sự lặp lại. Đó là lý do hai người cùng làm một công việc trong 10 năm nhưng năng lực có thể cách nhau rất xa.
Thực tế, khi đi làm, nhìn qua nhiều người ít tuổi hơn hoặc các bạn trẻ thường ngưỡng mộ tôi nhưng trong thâm tâm mình lại rất ngưỡng mộ họ. Họ tự lập từ khi học đại học hoặc tự lập từ nhỏ. Cuộc sống tự lập đã giúp họ đương đầu với khó khăn và họ tự đối mặt giải quyết với mọi chuyện. Chính những việc ấy đã tôi luyện lên những con người trưởng thành, tự tin hơn tuổi.
Sự chuyển hóa từ “Lượng” thành “Chất”
Thời gian là Lượng , còn Trải nghiệm/Hiểu biết là Chất
-
Sống nhiều năm chưa chắc đã là “sống sâu”.
-
Làm lâu năm chưa chắc đã là “làm giỏi”.
Khi bạn nhìn cuộc sống bằng một thái độ đón nhận và nhìn công việc bằng sự thấu suốt, bạn đang cô đọng thời gian. Bạn có thể chỉ mất 2 năm để đạt được sự chín chắn và năng lực mà người khác phải mất 5-10 năm mới có được. Đây chính là thước đo sự trưởng thành, không phải số năm sống hay số năm làm việc.
Cả hai đều phản ánh sự khác biệt giữa trải nghiệm và sự tích lũy.
Có thể hình dung như sau:
| Chỉ tích lũy thời gian | Chuyển hóa từ thời gian |
|---|---|
| Tuổi tăng | Sự trưởng thành tăng |
| Thâm niên tăng | Năng lực tăng |
| Làm nhiều | Hiểu sâu |
| Gặp nhiều việc | Rút ra nhiều bài học |
| Sống lâu | Sống có trí tuệ |
Từ đó, tôi thấy được một điều, sống nhiều năm không đồng nghĩa với trưởng thành, làm nhiều năm không đồng nghĩa với nhiều kinh nghiệm. Điều tạo nên giá trị là khả năng học hỏi và chuyển hóa từ mỗi trải nghiệm. Chất lượng của trải nghiệm quan trọng hơn số lượng trải nghiệm. Chính sự phản ứng, điều chỉnh và học hỏi mới biến thời gian thành trí tuệ, còn nếu không, thời gian chỉ đơn giản là thời gian trôi qua.
Tóm lại, mối liên hệ cốt lõi ở đây là sự tỉnh thức và tính chủ động. Dù là sống hay làm việc, nếu chúng ta chỉ để thời gian trôi qua một cách thụ động, chúng ta chỉ đang “tồn tại” và “hoàn thành chấm công”. Chỉ khi ta đặt tâm trí, thái độ và sự hiểu biết vào đó, ta mới thực sự “sống” và “trưởng thành”, tránh được áp lực. Vậy độ tuổi trưởng thành của bạn đang ở đâu?
