Đứa trẻ trong gia đình mà anh, chị, hoặc em gặp phải một vấn đề đặc biệt (như bệnh tật, tâm lý, hoặc những rắc rối lớn), sự chú ý và nguồn lực của cha mẹ hiển nhiên sẽ bị kéo lệch về phía đó. Lúc này, những đứa trẻ “bình thường” hoặc “ngoan ngoãn” vô tình rơi vào một cái bẫy tâm lý mang tên sự bỏ rơi cảm xúc (emotional neglect).

Đôi khi những tổn thương sâu sắc nhất lại đến từ chính nơi vốn dĩ là an toàn nhất: Gia đình.

Gia đình tôi có 2 chị em, chị tôi là một người rất nổi loạn, cha mẹ thường lo lắng, chú ý và quan tâm đến chị. Tôi rất buồn và đã bị rơi vào tâm lý này nhưng trong quá trình trưởng thành, rất may mắn tôi đã học được cách vượt qua nó. Tôi biết ngoài kia rất nhiều người cũng giống tôi nhưng đến khi trưởng thành họ vẫn bị mắc kẹt ở cảm xúc thời thơ ấu.

Tôi xin chia sẻ cùng các bạn. Đây là bài học của tôi ở quá khứ cũng là sự nhắc nhở với tôi hiện tại. Tôi đã lập gia đình và có 2 con nhỏ, tôi luôn luôn cố gắng cân bằng sự quan tâm và chia sẻ với chúng.

Đứa trẻ ngoan thì không có kẹo

Sự mặc định của người lớn: Đứa trẻ “ngoan” (vâng lời, tự lập, ít đòi hỏi, biết nhường nhịn) thường khiến người xung quanh yên tâm đến mức… quên mất việc phải khen thưởng hay chú ý. Người ta mặc định là đứa trẻ đó ổn.

Sự vô hình tự nguyện: Bạn cố gắng ngoan, cố gắng tự lập, cố gắng không gây thêm chuyện để cha mẹ bớt gánh nặng.

Cái giá của sự hiểu chuyện: Sự hiểu chuyện đến quá sớm thực chất là một cơ chế tự vệ. Tôi nghĩ rằng “Nếu mình hoàn hảo, cha mẹ sẽ bớt khổ”  hoặc “Nếu mình đòi hỏi, mình sẽ trở thành gánh nặng”.

Nhưng sâu bên trong, tôi vẫn thèm khát một cái ôm, một lời hỏi han: “Hôm nay con thế nào?”, hay chỉ đơn giản là được ưu tiên một lần. Sự “bỏ quên” vô tình này lặp đi lặp lại tạo thành một vết thương lòng.

Hiệu ứng “khóc nhè”: Ngược lại, những đứa trẻ hay đòi hỏi, hay khóc lóc hoặc nghịch ngợm lại thường nhận được sự chú ý ngay lập tức (và đôi khi là cả “kẹo”) để chúng giữ trật tự.

Những đứa trẻ mang tổn thương

Khi còn nhỏ, chúng ta không có khả năng nhìn mọi việc với góc nhìn của người lớn. Một đứa trẻ thường hiểu thế giới thông qua cảm xúc của chính mình. Nếu bị bỏ quên, ít được quan tâm, hoặc phải nhường sự chú ý cho anh chị em đang gặp khó khăn, đứa trẻ có thể cảm nhận:

• Mình không quan trọng.
• Mình không được yêu thương bằng.
• Có lẽ mình chưa đủ tốt.
• Mình có phải con của cha mẹ hay không?

Phía Sau lăng kính của đứa trẻ

Trong khi đó, thực tế có thể là cha mẹ đang kiệt sức, lo lắng hoặc cố gắng xử lý một vấn đề lớn khác trong gia đình. Họ không có ý định làm tổn thương tôi. Cha mẹ cũng là những con người bằng xương bằng thịt, lần đầu làm cha làm mẹ, và năng lượng của họ thì có hạn.

Khi khủng hoảng xảy ra, họ rơi vào chế độ “sinh tồn” và buộc phải tập trung dập ngọn lửa lớn nhất. Họ không hề bớt yêu tôi, họ chỉ là không đủ sức để bao quát tất cả.

Tuy nhiên, có một điểm quan trọng: cảm giác tổn thương của tôi là có thật, dù cha mẹ không cố ý.

Tôi thừa nhận rằng:

• Cha mẹ đã cố gắng hết khả năng của họ trong hoàn cảnh đó.
• Và bản thân mình vẫn bị tổn thương bởi những gì đã xảy ra.

Hai điều này không hề mâu thuẫn.

Nói cách khác, không phải vì cha mẹ là cố ý. Cũng không phải vì tôi yếu đuối. Đó là vì một tôi chưa có đủ trải nghiệm và khả năng để hiểu hết những phức tạp của người lớn, nên những khoảng trống tình cảm có thể để lại dấu ấn rất sâu.

Đứa trẻ đã trưởng thành

Khi trưởng thành, tôi bắt đầu nhận ra rằng:

“Ngày đó mình đã bị tổn thương thật. Nhưng giờ mình có thể nhìn lại bằng đôi mắt của người lớn.”

Sự nhận ra này không thể xóa đi những vết thương cũ, nhưng nó thường giúp biến sự trách móc thành sự thấu hiểu — cả với cha mẹ và với chính đứa trẻ mà mình từng là.

Có lẽ điều khó nhất không phải là tìm xem ai đúng ai sai, mà là nhận diện những tổn thương còn lại trong mình để chúng không tiếp tục âm thầm điều khiển cuộc sống hiện tại.

Hiểu cho cha mẹ là để chúng ta buông bỏ sự oán trách, nhưng không có nghĩa là phủ nhận nỗi đau của chính mình. Đứa trẻ ngày ấy bị tổn thương không phải vì nó sai hay vì nó “non nớt nên nhạy cảm“, mà vì

Nhu cầu được yêu thương và chú ý là nhu cầu chính đáng của bất kỳ đứa trẻ nào trên đời.

Ôm lấy “Đứa trẻ tổn thương” bên trong bạn

Khi bạn đã nhận ra những vấn đề này, đó đã là bước đầu tiên của hành trình chữa lành. Giờ đây, khi đã lớn:

• Ngừng tự trách: Đừng trách bản thân ngày xưa tại sao lại nhạy cảm hay tổn thương. Hãy thừa nhận rằng: “Lúc đó mình đã rất buồn, và nỗi buồn đó là hoàn toàn hợp lý”.

• Tự cho mình sự ưu tiên: Cha mẹ đã từng vô tình bỏ quên bạn, nhưng bây giờ bạn đã lớn, bạn không được phép bỏ quên chính mình. Hãy lắng nghe, chiều chuộng và ưu tiên cảm xúc của bản thân nhiều hơn.

• Học cách nói ra: Nếu có thể, hãy nhẹ nhàng chia sẻ với cha mẹ về những cảm xúc ngày xưa, không phải để trách móc, mà để họ hiểu bạn hơn, tôi nghĩ cách này sẽ khó với nhiều người vì đôi lúc cha mẹ là thế hệ cũ không hiểu về vấn đề tâm lý này. Nếu không thể nói với cha mẹ, hãy viết nó ra hoặc chia sẻ với những người thực sự trân trọng bạn.

Tôi nghĩ cũng có rất nhiều bạn như tôi đã rất kiên cường để đi qua những năm tháng “hiểu chuyện” đó để lớn lên thành một người như hiện tại. Từ giờ, hãy cho phép đứa trẻ ngoan ngoãn ngày ấy được nghỉ ngơi và được yêu thương vô điều kiện, bạn nhé. Ở đâu đó cũng có những người như bạn, hiểu cảm giác của bạn, bạn không hề cô đơn.

Cảm ơn các bạn đã theo dõi mình, đây là loạt bài nằm trong series bí mật 4s của mình nói về các hiệu ứng tâm lý, bẫy tâm lý các bạn gặp phải trên mạng internet, hoặc ở ngoài đời. Hiểu được nó sẽ giúp bạn rất nhiều trong cuộc sống và công việc.