Ngày đầu tiên là tư duy, triết lý quản trị cốt lõi làm nên thành công của Amazon, được Jeff Bezos duy trì suốt hàng thập kỷ. Hiểu đơn giản, dù công ty có lớn mạnh đến đâu, nó vẫn phải luôn vận hành với tinh thần, nhiệt huyết và sự linh hoạt của một startup trong ngày đầu tiên khởi nghiệp.

Đối với Bezos, giữ được tinh thần “Day 1” là yếu tố sống còn. Ngược lại với nó là “Day 2” – giai đoạn của sự tự mãn, bám víu vào quy trình, dẫn đến trì trệ, thoái trào và cuối cùng là sụp đổ. Đây là một tư duy rất hay mà tôi đã đọc tìm hiểu, nghiền ngẫm và đang áp dụng vào công việc. Nó không chỉ áp dụng vào doanh nghiệp mà con áp dụng được vào việc phát triển và hoàn thiện bản thân mỗi người.

Tư duy “Day 1”

Jeff Bezos đã đặt tên cho tòa nhà trụ sở chính của Amazon tại Seattle là Day 1 (Ngày đầu tiên).

Ý nghĩa đằng sau cái tên này xuất phát từ triết lý kinh doanh nổi tiếng của ông: “Mọi ngày tại Amazon đều là Ngày đầu tiên” (It’s always Day 1).

Có thể được tóm gọn trong một câu:

Hãy điều hành doanh nghiệp như thể hôm nay vẫn là ngày đầu tiên khởi nghiệp.

Bezos cho rằng khi một công ty bước sang “Day 2”, nó sẽ bắt đầu già cỗi.

Ông từng mô tả rất ngắn gọn:

“Day 2 is stasis. Followed by irrelevance. Followed by excruciating, painful decline. Followed by death.”

“Ngày thứ hai là sự trì trệ. Tiếp theo là trở nên không còn phù hợp. Tiếp theo là sự suy thoái đau đớn. Cuối cùng là cái chết.”

Trụ cột cốt lõi để giữ vững tinh thần “Day 1”

Trong bức thư nổi tiếng gửi cổ đông năm 2016, Jeff Bezos đã đúc kết 4 yếu tố quyết định để một tổ chức luôn giữ mình ở “Ngày đầu tiên”:

Ám ảnh vì khách hàng:

Thay vì quá chăm chăm nhìn vào đối thủ cạnh tranh, hãy tập trung toàn bộ năng lượng vào khách hàng. Khách hàng luôn “thèm khát” những điều tốt hơn, và chính sự bất mãn ngầm của họ là động lực thúc đẩy doanh nghiệp không ngừng cải tiến.

Đây là nguyên tắc quan trọng nhất.

Bezos nói:

“Đừng tập trung vào đối thủ. Hãy tập trung vào khách hàng.”

Khách hàng luôn:

• Muốn nhanh hơn,
• Rẻ hơn,
• Tiện hơn,
• Đơn giản hơn.

Nếu doanh nghiệp liên tục giải quyết những nhu cầu này, đối thủ sẽ phải chạy theo.

Amazon đầu tư hàng chục tỷ USD vào logistics vì khách muốn giao hàng nhanh, dù lợi nhuận ngắn hạn bị ảnh hưởng.

Ra quyết định với tốc độ cao

Bezos chia quyết định thành hai loại.

Loại 1

Không thể đảo ngược.

Ví dụ:

• Mua công ty,
• Xây nhà máy,
• Thay đổi chiến lược.

Những quyết định này cần suy nghĩ kỹ.

Loại 2

Có thể sửa.

Ví dụ:

• Thử một tính năng,
• Chạy một chiến dịch,
• Thay đổi giao diện.

Nếu sai thì sửa. Sai lầm của nhiều công ty là đối xử mọi quyết định như Loại 1. Các tập đoàn lớn thường chậm chạp vì sợ sai, họ mất hàng tháng để họp về một việc chỉ cần thử trong một tuần. Bezos chia sẻ rằng hầu hết các quyết định đều có thể sửa sai. Bạn chỉ cần khoảng 70% thông tin là đã có thể ra quyết định. Nếu đợi đến lúc có đủ 90% thông tin, bạn đã quá muộn và đánh mất cơ hội.

Chấp nhận thất bại

Nhanh chóng đón nhận xu hướng bên ngoài. Đừng bao giờ chống lại tương lai. Cho dù đó là AI, Cloud hay bất kỳ xu hướng công nghệ nào, nếu bạn không chủ động ôm lấy nó với sự hào hứng của một đứa trẻ, bạn sẽ bị thế giới bỏ lại phía sau. Amazon thất bại rất nhiều.

Ví dụ:

• Amazon Fire Phone thất bại hoàn toàn.

Nhưng chính vì dám thử nên họ mới tạo ra:

• Amazon Web Services
• Prime Video
• Amazon Prime
• Loa thông minh Alexa

Bezos từng nói đại ý:

Nếu quy mô thất bại của bạn không tăng lên theo quy mô công ty, bạn sẽ không tạo ra những thành công đủ lớn.

Cảnh giác với các quy trình trung gian

Khi công ty lớn lên, bộ máy sẽ sinh ra nhiều quy trình. Bezos cảnh báo: “Quy trình không phải là kết quả. Khách hàng không quan tâm đến quy trình của bạn, họ chỉ quan tâm đến sản phẩm.” Đừng để việc tuân thủ quy trình thay thế cho việc tạo ra giá trị thực.

Bezos luôn hỏi:

Quy trình đang phục vụ con người hay con người đang phục vụ quy trình?

Nếu quy trình trở thành mục tiêu thì doanh nghiệp đang bước sang Day 2.

Day 2 là tư duy gì

Theo Bezos, một công ty rơi vào Day 2 khi bắt đầu:

• Quan tâm nhiều đến quy trình hơn khách hàng.
• Chỉ tối ưu những gì đang có thay vì sáng tạo cái mới.
• Ra quyết định quá chậm.
• Né tránh rủi ro.
• Bảo vệ thành công cũ thay vì tạo ra thành công mới.

Ví dụ:

Một cửa hàng từng rất nổi tiếng.

Ban đầu:

• Khách cần gì?
• Làm sao phục vụ tốt hơn?
• Có sản phẩm mới không?

Sau vài năm:

• Báo cáo đã đủ chưa?
• Quy trình có đúng không?
• Ai chịu trách nhiệm?
• Phải xin duyệt 5 cấp.

Khách hàng không thay đổi nhiều, nhưng công ty thay đổi theo hướng quan liêu. Đó chính là Day 2.

Điều thú vị nhất

Day 1 không chỉ dành cho doanh nghiệp.  Nó còn là một tư duy sống. Tư duy này luôn nhắc nhở tôi trên con đường sáng tạo nội dung.

Day 1

• Khán giả muốn xem gì?
• Mình học thêm kỹ năng gì?
• Có định dạng mới không?
• AI thay đổi ngành thế nào?

Day 2

• Trước giờ mình vẫn làm thế.
• Thuật toán thay đổi là lỗi của nền tảng.
• Không cần học AI.
• Video cũ vẫn đủ.

Sau một thời gian, lượng xem giảm và người sáng tạo mất dần sức cạnh tranh.

Điểm cốt lõi của tư duy Day 1 không phải là “lúc nào cũng làm điều mới”, mà là giữ được tinh thần của người mới bắt đầu: tò mò, gần gũi với nhu cầu của người dùng, sẵn sàng thử nghiệm và chấp nhận rằng mình luôn còn điều để học. Chính tư duy đó giúp nhiều doanh nghiệp và cá nhân duy trì khả năng phát triển ngay cả khi đã đạt được thành công lớn.

Tôi hi vọng những chia sẻ của tôi về tư duy “Day 1” này sẽ gợi mở cho bạn những suy nghĩ tích cực về con đường phát triển và hoàn thiện bản thân mỗi người. Đây là loạt bài nói về quan điểm, tư duy và góc nhìn cuộc sống của nhiều triệu phú, tỷ phú trên thế giới. Mời các bạn đón đọc.