“Thế giới nhỏ quá” là cảm giác ai trong chúng ta đều tự nhủ một lần trong đời.

Tôi đã từng thấy thế rất nhiều lần bạn đã từng như thế chưa?

Chẳng là tôi có quen một người bạn từ Hà Nội vào thành phố Hồ Chí Minh chơi, anh em đang ngồi lướt facebook chém gió, uống nước. Qua cậu chuyện phiếm, ông anh biết tôi ế nên liền giới thiệu một bạn gái cho tôi. Bạn ấy đang học đại học cùng ông ý, rất đáng yêu và dễ thương, nhưng thật bất ngờ người được giới thiệu lại là mối tình đầu của tôi, chúng tôi đã chia tay nhau nhiều năm trước ( trước 18 tuổi tôi ở Hà Nội).

Ông bạn này không ở Hà Nội mà quê ở Quảng Ninh và cũng hơn tuổi tôi, người này cũng không quen tôi mà vào chơi với một người bạn khác của tôi, anh em đi chơi với nhau vài ngày thì nói chuyện vui vẻ rồi quen nhau thôi. Lúc đó tôi cảm thấy đất nước Việt Nam mình thật là bé, “Thế giới nhỏ”, trái đất tròn ghê.

Điều này thật thú vị. Lúc đó, tôi cứ tưởng đó là định mệnh nhưng sau này tôi tìm hiểu mới biết đây là một điều ngẫu nhiên hoàn toàn có thể xảy ra với bất kì ai.

Đây là Hiệu ứng “Sáu bước xa lạ” (Six Degrees of Separation) là một trong những khái niệm thú vị nhất về tâm lý học hành vi và toán học cấu trúc xã hội. Nó chỉ ra rằng: Bạn và bất kỳ ai khác trên hành tinh này (một ngôi sao showbiz, cầu thủ bóng đá nổi tiếng, hay một người ở châu Phi…) chỉ cách nhau trung bình khoảng 6 người quen.

Không tin bạn cứ đọc hết bài này thử tìm một người xa lạ và thử đi làm theo thí nghiệm xem kết quả thế nào nhé!

Thí nghiệm “Thế giới nhỏ” của Stanley Milgram (1967)

Khái niệm này không chỉ nằm trên giấy thuyết trình. Năm 1967, nhà tâm lý học Stanley Milgram đã thực hiện một thí nghiệm thực tế nổi tiếng để chứng minh nó.

• Cách làm: Ông gửi hàng trăm bức thư cho những người ngẫu nhiên ở tiểu bang Omaha và Wichita (Mỹ). Nhiệm vụ của họ là gửi bức thư đó đến cho một “người nhận mục tiêu” là một nhân viên môi giới chứng khoán ở Boston.

• Quy tắc: Người gửi không được gửi trực tiếp bằng bưu điện cho người nhận (vì họ không biết địa chỉ). Họ chỉ được phép gửi thư cho một người quen ngoài đời thực mà họ nghĩ là có khả năng quen biết người nhận mục tiêu cao nhất. Người tiếp theo lại làm tương tự.

• Kết quả: Những bức thư chạm đến tay người môi giới chứng khoán ở Boston trung bình chỉ mất 5.5 đến 6 lần chuyển tay. Thí nghiệm này chính là nền tảng thực nghiệm cho thuật ngữ “Sáu bước xa lạ”.

Tại sao lại chỉ cần khoảng 6 bước?

Trực giác của chúng ta thường nghĩ:

“Thế giới có 8 tỷ người, làm sao tôi có thể gần một người xa lạ đến vậy?”

Nhưng mạng lưới xã hội không hoạt động theo kiểu tuyến tính.

Giả sử trung bình một người có khoảng 100 người quen đủ để nhớ mặt, biết tên (con số này thực tế thường cao hơn). Nếu chúng ta thiết lập mạng lưới theo từng cấp độ (bước):

• Bước 1 (F1 – Bạn trực tiếp): 100 người.

• Bước 2 (F2 – Bạn của F1): 100 x 100 = 10.000 người.

• Bước 3 (F3): 10.000 x 100 = 1.000.000 người (1 triệu người).

• Bước 4 (F4):  1.000.000 x 100 = 100.000.000 người (100 triệu người – xấp xỉ dân số Việt Nam).

• Bước 5 (F5): 100.000.000 x 100 = 10.000.000.000 người (10 tỷ người – vượt quá dân số trái đất hiện tại).

Như vậy, về mặt lý thuyết toán học thuần túy, chỉ cần qua 5 đến 6 bước kết nối, mạng lưới của bạn đã có thể bao phủ toàn bộ nhân loại.

Thực tế sẽ thấp hơn do trùng lặp, nhưng bạn thấy tốc độ mở rộng khủng khiếp của mạng lưới. Đó là lý do chỉ cần vài “cầu nối” là có thể liên hệ đến rất nhiều người.

Thế giới nhỏ hơn chúng ta tưởng

Trong thực tế, mạng lưới xã hội không phình to một cách hoàn hảo như toán học vì có hiện tượng trùng lặp (bạn của bạn cũng là bạn của bạn, ví dụ bạn cùng lớp). Vậy tại sao chúng ta vẫn kết nối với thế giới nhanh đến thế? Đó là nhờ cấu trúc Mạng lưới thế giới nhỏ.

“Mạng lưới thế giới nhỏ” và các siêu kết nối

Đặc điểm:

• Mọi người tụ thành các nhóm nhỏ.
• Nhưng luôn tồn tại vài người kết nối nhiều nhóm khác nhau.

Giải thích bằng hai yếu tố:

Tính cục bộ

Con người có xu hướng kết nối theo cụm (gia đình, trường học, công ty, thành phố). Trong cụm này, ai cũng quen ai, tạo ra các vòng tròn khép kín. Nếu chỉ có tính cục bộ, thông tin sẽ bị kẹt lại nội bộ và không bao giờ thoát ra thế giới.

Người kết nối

Đây là những cá nhân đặc biệt có mối quan hệ cực kỳ rộng, đóng vai trò là “cây cầu” nối các cụm lại với nhau.

• Một người từng học Hà Nội.
• Sau đó làm việc ở Sài Gòn.
• Rồi đi du học Nhật.

Người này vô tình trở thành “cây cầu” nối ba cộng đồng vốn không liên quan. Chỉ cần vài người như vậy, toàn bộ mạng lưới xã hội được kết nối lại.

Các bà mẹ hoặc các bà hàng xóm ở Việt Nam chúng ta là một người siêu kết nối, tôi làm quen với vợ tôi thông qua sự giới thiệu của mẹ. Chẳng là tôi lúc đó đang ở Hồ Chí Minh làm việc, vợ tôi đang du học Hàn Quốc và mẹ tôi ở Hà Nội muốn tôi về lấy vợ nên đã đi rao bán con trai. Vô tình bác ruột của vợ tôi lại cùng khu nhà tôi và tham gia CLB cùng mẹ tôi nên đã giới thiệu cháu gái với mẹ tôi. Thế là tôi chỉ cần 2 bước để quen vợ tôi.

Tôi -> Mẹ -> Bác vợ -> Vợ

Đúng là thế giới nhỏ, một người ở Hà Nội giới thiệu một người ở Hồ Chí Minh cho một người đang ở nước ngoài.

Tại sao gặp người quen ở nơi xa lại gây bất ngờ?

Ví dụ: Bạn đi du lịch ở một vùng núi xa.

Bỗng gặp người:

• Cùng quê,
• Học cùng trường, làm cùng công ty
• Hoặc quen bạn của bạn.

Ta thường thốt lên:

“Thế giới nhỏ thật!”

Thực ra đây không phải phép màu.

Đó là kết quả của:

• Mạng lưới xã hội dày đặc,
• Cộng với việc não bộ đặc biệt chú ý đến những kết nối hiếm gặp.

Bạn không nhớ hàng triệu người không liên quan. Nhưng nhớ rất rõ một người có điểm chung với mình.

Thời đại số: “Sáu bước” giờ chỉ còn “Ba bước rưỡi”

Khi mạng xã hội (Facebook, LinkedIn, Instagram) chưa ra đời, việc tìm kiếm mối liên kết rất khó khăn vì chúng ta không “nhìn thấy” mạng lưới của nhau.

Nhưng ngày nay, các thuật toán mạng xã hội đã thu hẹp khoảng cách này lại đáng kể.

• Năm 2011, Facebook thực hiện một nghiên cứu trên 721 triệu người dùng và nhận thấy khoảng cách trung bình giữa hai người bất kỳ trên nền tảng này là 4.74 bước.

• Đến năm 2016, khi số lượng người dùng tăng lên, con số này giảm xuống chỉ còn 3.57 bước.

Điều này có nghĩa là trong thế giới phẳng ngày nay, bạn và một người bất kỳ trên Internet thường chỉ cách nhau khoảng 3 đến 4 người trung gian.

Nếu bạn không tin hãy thử xem!

Ứng dụng thực tế là gì?

Hiểu được hiệu ứng này giúp tôi nhận ra hai điều:

Thế giới rất nhỏ: Cơ hội kinh doanh, tìm việc làm, hoặc tiếp cận một người “quyền lực” nào đó không xa vời như tôi nghĩ. Tôi luôn ở rất gần họ, vấn đề là tôi có tìm đúng “sợi dây” kết nối (những Hubs) để dẫn tới họ hay không.

Sức lan truyền khủng khiếp: Tin tức (hoặc scandal) có thể tiếp cận hàng triệu người chỉ sau vài lượt “chia sẻ” (Share), vì mỗi lượt chia sẻ của một người là một lần kích hoạt một mạng lưới hàm mũ mới.

Điều thú vị là “Sáu bước xa lạ” không chỉ nói về việc ta có thể kết nối với bất kỳ ai, mà còn hé lộ một sự thật tâm lý sâu sắc hơn:

Phần lớn những người ta gọi là “người xa lạ” thực chất chỉ là “người quen chưa gặp” trong cùng một mạng lưới khổng lồ của nhân loại.

Chúng ta có thể quen nhau đấy. Tôi là Lien4s, còn bạn là ai?